Trước đây, các trường Đại học, Cao đẳng ở nước ta thực hiện đào tạo theo hệ thống niên chế - học phần. Học chế niên chế luôn gắn sinh viên với khóa học, năm học và lớp học.
Thời gian đào tạo hệ niên chế là xác định đối với từng bậc học. Ví dụ: Đại học 4 năm, đại học 5 năm, đại học 6 năm; Cao đẳng 2 năm, cao đẳng 3 năm. Theo quy chế đào tạo 25, sau thời gian quy định đó, sinh viên thi tốt nghiệp ra trường. Đây là cách đào tạo truyền thống, còn thiếu linh hoạt. Người học theo hệ niên chế phải phụ thuộc vào khung thời gian và thường ỷ lại, chủ quan và phụ thuộc vào người dạy quá nhiều. Họ thiếu tích cực và chủ động bản thân trong học tập.
Học chế tín chỉ ra đời như một luồng gió mới, có sức thổi mạnh vào việc học tập của người học.
Có thể coi học chế tín chỉ là một triết lý mới về giảng dạy. Học chế tín chỉ lượng hóa triệt để việc học và đào tạo cho người học. Trong học chế tín chỉ, khái niệm sinh viên năm thứ mấy không có ý nghĩa và không còn tồn tại, thay vào đó người ta xác định người học đã tích lũy được bao nhiêu tín chỉ của chương trình đào tạo.
Tín chỉ là đơn vị dùng để lượng hóa khối lượng kiến thức và khối lượng học tập, giảng dạy trong quy trình đào tạo. Tín chỉ chính là đơn vị để đo lường khối lượng và tiến độ học tập của người học. Học chế tín chỉ trao quyền chủ động học tập cho người học. Người học theo học chế tín chỉ phải hiểu và nắm vững quy trình đào tạo, các quy chế, quy định của trường. Đặc biệt, người học phải biết và tìm cách tự thích nghi với phương pháp đào tạo tín chỉ và tạo năng lực tự học cao, phải đào sâu suy nghĩ để học tập. Người học phải tự phản biện các nội dung của các tín chỉ, các học phần để hiểu bài chắc và sâu hơn.
Một đặc điểm của học chế tín chế tín chỉ là lớp học không cố định như lớp học hệ niên chế. Ở đây chỉ có lớp học phần, khi kết thúc học phần thì lớp tự giải tán để mỗi người học đăng ký học một lớp học phần khác theo hoàn cảnh và khả năng của mình. Người học được quyền lựa chọn và đăng ký học các học phần có trong chương trình đào tạo của ngành học.
Để thuận lợi cho việc học tập, học chế tín chỉ cũng được phân chia thành năm học, học kỳ để bố trí kế hoạch đào tạo. Mỗi học kỳ, người học đăng ký một số học phần trong chương trình đào tạo của các ngành học đã được Hiệu Trưởng phê duyệt. Cuối mỗi học kỳ (có thể cuối học phần), trường tổ chức một kỳ thi để đánh giá kết quả học tập của người học. Nếu người học có điểm tổng kết học phần không đạt thì không được thi lại, phải chờ đăng ký học lại.
Ưu điểm của học chế tín chỉ là người học tùy theo năng lực của mình và sự nỗ lực cá nhân có thể đăng ký hoc vượt, học bằng hai, hoặc học trễ.