Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục: Phải có tư duy hệ thống

Thay đổi cách quản lý đại học phù hợp

Hiện nay GDĐH đã trở thành một nhu cầu đại chúng đồng thời là một điều kiện tất yếu để các quốc gia có thể tồn tại và cạnh tranh trong nền kinh tế tri thức. Một khi chuyển từ mô hình ĐH tinh hoa sang ĐH đại chúng thì đương nhiên cần phải thay đổi cách thức quản lý cho phù hợp.

Xu hướng quản trị ĐH trên toàn thế giới là trao quyền tự chủ nhưng tự chủ luôn phải đi kèm với trách nhiệm giải trình. Để việc đổi mới GDĐH tiến hành một cách hiệu quả, nhất thiết nhà nước cần phải kiên quyết thực hiện các biện pháp sau:

-  Đẩy mạnh xây dựng và triển khai hệ thống kiểm định quốc gia độc lập với Bộ, bao gồm kiểm định trường và cả kiểm định nghề nghiệp (có sự tham gia của các hội nghề nghiệp và nhà tuyển dụng).

- Xây dựng một cơ sở dữ liệu trung ương cấp quốc gia và công khai cho toàn xã hội biết với các thông tin cần biết về chất lượng đào tạo của các trường.

- Thay đổi cách quản lý tài chính từ cấp kinh phí gián tiếp (tức cấp cho các trường) sang cấp kinh phí trực tiếp đến người học. Cách làm này cũng tương tự như bảo hiểm y tế: người bệnh đi khám chữa bệnh ở bệnh viện nào là tùy lựa chọn của họ, và chỉ nơi nào mà người bệnh lựa chọn thì mới được bảo hiểm trả tiền.

Tiến sĩ Vũ Thị Phương Anh 
(Hiệp hội Các trường ĐH, CĐ ngoài công lập)

Nhà trường phải trung thực và dân chủ

Trước những gì đang diễn ra trong đời sống học đường, chúng tôi nghĩ rằng, để đổi mới căn bản nền GD điều quan trọng lúc này là cần khắc phục tình trạng không trung thực và áp đặt.

Vài năm trước, Bộ đã từng chủ trương “nói không với bệnh thành tích”. Tiếc rằng sự việc mới dừng lại ở “nói”, còn “làm”, giống như nhiều phong trào, chưa đến nơi đến chốn. Vụ tiêu cực ở Trường Đồi Ngô, Bắc Giang trong kỳ thi tốt nghiệp THPT mới đây là tín hiệu báo động, cho thấy “căn bệnh thành tích” vẫn còn và rất nghiêm trọng. Gian lận trong thi cử, đạo văn, báo cáo sai sự thật về kết quả giảng dạy, học tập... không còn là cá biệt.

Một vấn đề nữa cần sửa đổi là tình trạng áp đặt trong dạy và học. Mục tiêu GD là đào tạo học sinh/sinh viên thành những con người có tư duy độc lập, sáng tạo nhưng trong suốt quá trình GD, người học có rất ít cơ hội bày tỏ ý kiến, nhất là ý kiến phản biện. Để đào tạo những công dân có trách nhiệm thì không thể chấp nhận những biểu hiện áp đặt trong hoạt động GD cũng như bạo lực trong đời sống học đường.

Phải khắc phục cách giảng dạy mang tính áp đặt, nặng về truyền thụ, rao giảng hiện đang còn là chủ đạo trong nhà trường. Thay vào đó, thầy/cô giáo cần dẫn dắt người học tự tìm ra tri thức, khuyến khích học sinh/sinh viên thảo luận, tranh luận. Tinh thần dân chủ phải là cốt lõi của văn hóa học đường, mọi sinh hoạt trong nhà trường phải thể hiện một xã hội dân chủ, trong đó tự do học thuật và tư duy sáng tạo phải được khuyến khích, mọi người - thầy cũng như trò - đều tôn trọng danh dự, phẩm giá của mình và của người khác. Về mặt quản lý giáo dục và quản trị nhà trường, cần tạo ra cơ chế để giáo viên/giảng viên tham gia xây dựng chương trình, soạn thảo sách giáo khoa, lựa chọn tài liệu giảng dạy cũng như tự do bày tỏ ý kiến của mình, góp phần tìm ra chân lý. 

Nguyễn Quang Kính (nguyên giáo viên Trường THPT Trần Phú, Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc)